Hãng bay Mỹ ‘gục ngã’ vì giá nhiên liệu tăng

Hôm 2/5, hãng hàng không giá rẻ Spirit Airlines của Mỹ, thông báo “ngừng hoạt động một cách có trật tự” do hết tiền vận hành, hủy bỏ tất cả chuyến bay, khiến hành khách và nhân viên mắc kẹt trên khắp đất nước, vùng Caribe và Mỹ Latinh.

Giám đốc điều hành Dave Davis thừa nhận đây là điều vô cùng đáng thất vọng và không ai mong muốn. “Việc duy trì hoạt động kinh doanh đòi hỏi bổ sung hàng trăm triệu USD tiền mặt mà Spirit đơn giản là không có và không thể có”, ông nói.

Theo dữ liệu từ công ty phân tích hàng không Cirium, Spirit có 4.119 chuyến bay nội địa theo lịch trình từ ngày 1 đến ngày 15/5, cung cấp 809.638 chỗ ngồi. Đến 3/5, hãng cho biết gần như đã hoàn tất việc hoàn tiền cho hành khách và đưa phi hành đoàn trở về trụ sở.

Reuters cho rằng Spirit Airlines chính là “nạn nhân đầu tiên của ngành hàng không” liên quan đến cuộc xung đột Trung Đông khiến giá nhiên liệu bay tăng gấp đôi. Le Monde bình luận khủng hoảng năng lượng đã “giáng đòn cuối” vào một công ty vốn đã suy yếu tài chính do Covid, từng 2 lần nộp đơn xin phá sản để tái cấu trúc theo Chương 11.

Mới đầu hè, Spirit vừa đạt được thỏa thuận với các chủ nợ, giúp thoát khỏi tình trạng phá sản lần 2. Tuy nhiên, giá nhiên liệu máy bay tăng vọt đã dập tắt hy vọng. Trong kế hoạch tái cấu trúc, hãng giả định giá nhiên liệu khoảng 2,24 USD mỗi gallon năm nay và 2,14 USD mỗi gallon vào 2027.

Nhưng chiến sự ở vùng Vịnh khiến giá thực tế tăng lên 4,51 USD mỗi gallon vào cuối tháng 4, buộc hãng phải có nguồn tài chính mới nếu muốn tiếp tục vận hành. Hội đồng quản trị Spirit đã triệu tập cuộc họp hôm 1/5 nhưng không đạt được thỏa thuận giải cứu nào, dẫn đến quyết định dừng hoạt động.

Spirit thành lập tại Michigan năm 1964, ban đầu là công ty vận tải đường dài. Những năm 1980, họ chuyển sang lĩnh vực hàng không với tên gọi Charter One Airlines, phục vụ các gói du lịch nghỉ dưỡng. Hãng đổi tên thành Spirit năm 1992, chuyên khai thác phân khúc giá rẻ và hoạt động hiệu quả trong một thời gian.

Vào thời kỳ đỉnh cao, Spirit thuộc top 10 hãng hàng không hàng đầu của Mỹ, vận chuyển 40 triệu hành khách mỗi năm. Ngay trước Covid-19, công ty đã mua khoảng 100 máy bay Airbus mới và lên kế hoạch mua thêm gần 300 chiếc vào 2027. Nhưng chỉ trong vài năm, mọi thứ sụp đổ vì đại dịch.

Năm 2023, Spirit suýt được cứu, thông qua đề nghị mua lại của đối thủ JetBlue. Thỏa thuận gần như sắp hoàn tất, nhưng cuối cùng bị cơ quan chống độc quyền dưới thời Tổng thống Joe Biden chặn lại. Trên chương trình “Sunday Morning Futures” của Fox Business Network hôm 3/5, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đổ lỗi cho chính quyền Biden về việc Spirit phải đóng cửa.

Không thể tự xoay xở, công ty nộp đơn phá sản lần đầu hồi 2024. Sau tái cơ cấu trước, họ giảm nợ được 795 triệu USD bằng cách chuyển đổi thành cổ phần, đồng thời nhận 350 triệu USD vốn chủ sở hữu từ các nhà đầu tư hiện hữu.

Tuy nhiên, đến cuối tháng 8/2025, Spirit Airlines lại nộp đơn xin bảo hộ phá sản, do không khắc phục được cơ cấu chi phí phình to trong lần phá sản đầu tiên. Trong khi, chi tiêu du lịch tại Mỹ suy giảm vì các chính sách thương mại và cắt giảm ngân sách dưới thời Tổng thống Trump.

Theo dữ liệu của Cirium, Spirit vận chuyển khoảng 1,7 triệu hành khách nội địa Mỹ trong tháng 2, với thị phần 3,9%, giảm so với 5,1% vào năm ngoái. Những tuần gần đây, thông tin Spirit sắp dừng hoạt động được lan truyền.

Tổng thống Donald Trump cho biết chính quyền ông cân nhắc ra tay giải cứu nhưng phải là “một thỏa thuận tốt”. “Nếu chúng tôi có thể giúp họ, chúng tôi sẽ làm, nhưng chúng tôi phải được ưu tiên trước”, ông Trump nói. Đến cuối tuần trước, chính phủ đề xuất gói cứu trợ 500 triệu USD nhưng các chủ nợ của Spirit phản đối, cho rằng việc này có thể làm giảm giá trị các khoản đầu tư của họ. Vì thế, cuộc họp hội đồng quản trị Spirit kết thúc hôm 1/5 trong ngõ cụt.

Theo Le Monde, thay vì tìm cách hồi sinh thương hiệu, các cổ đông rõ ràng đang trông chờ việc bán bớt tài sản, vì công ty được cho là vẫn còn khoảng 100 máy bay. Đây cũng là ý tưởng của Bộ trưởng Giao thông Vận tải Sean Duffy. “Họ đang thua lỗ nặng và việc này đã được lên kế hoạch từ lâu. Họ sẽ phải thanh lý tài sản,” ông Duffy bình luận hôm 3/5 trên chương trình “This Week” của đài ABC.

Để hỗ trợ hành khách bất ngờ bị hủy chuyến, các hãng hàng không khác của Mỹ đồng ý chấp nhận vé của Spirit, với một khoản phí bổ sung. Frontier, JetBlue và Southwest bán vé ưu đãi để giúp hành khách bị mắc kẹt và lên kế hoạch bổ sung các tuyến bay mới vào mùa hè. Delta và American Airlines cũng đang cung cấp giá vé thấp hơn tạm thời cho hành khách của Spirit.

Trước tình hình giá nhiên liệu bay neo cao, Hiệp hội các hãng hàng không giá rẻ Mỹ đề xuất gói trao đổi chứng quyền có thể chuyển thành cổ phần để nhận hỗ trợ 2,5 tỷ USD từ liên bang. Số tiền sẽ được dùng riêng để bù đắp chi phí nhiên liệu tăng thêm, như “biện pháp cần thiết và có mục tiêu để ổn định hoạt động và giữ giá vé máy bay ở mức hợp lý trong giai đoạn biến động”.

Hiệp hội cũng đề nghị Quốc hội tạm dừng thuế tiêu thụ đặc biệt liên bang 7,5% với vé máy bay và thuế 5,3 USD mỗi chặng bay, nhằm bù đắp khoảng một phần ba chi phí leo thang do giá nhiên liệu tăng.

Bình luận đề xuất hôm 1/5, Bộ trưởng Giao thông Vận tải Sean Duffy nói chưa thấy cần thiết ra tay cứu trợ vì các hãng hàng không tốt hơn nền huy động tiền trên thị trường tư nhân. “Tại thời điểm này, tôi không nghĩ điều đó là cần thiết. Họ có đủ tiền mặt. Nếu họ muốn đến với chính phủ, chúng tôi sẽ là người cho vay cuối cùng”, ông nói.

Phiên An (theo Reuters, Le Monde)